ધોરણ ૧૨ આંકડાશાસ્ત્ર ભાગ : ૦૧ પાઠ : ૦૧ સૂચક આંક PART 02

ઉદાહરણ : ૦૧ કોઇ એક વિસ્તારમાં ઘઉંના જથ્થાબંધ ભાવની માહિતી નીચે પ્રમાણે છે. તે પરથી વર્ષ 2005ને આધારવર્ષ તરીકે લઈ બાકીનાં વર્ષો માટે વસ્તુના ભાવના સૂચક આંક તૈયાર કરો. આ સૂચક આંક પરથી ઘઉંના વર્ષ 2013ના ભાવમાં થયેલ ટકાવારી વધારો જણાવો.

વર્ષ	કિવન્ટલ દીઠ ભાવ (રૂ.)
2005	1650
2006	1690
2007	1730
2008	1750
2009	1810
2010	1850
2011	1870
2012	1900
2013	1950

(જવાબ : 100, 102.42, 104.85, 106.06, 109.70, 112.12, 113.13, 115.15, 118.18)

1. કોઇ એક કંપનીમાં કામ કરતાં કર્મચારીઓની વર્ષ 2008 થી વર્ષ 2014 સુધીની સરેરાશ વાર્ષિક આવક અંગેની નીચે મુજબની માહિતી પરથી અચલ આધારની રીતે સૂચક આંક શોધો. (આધારવર્ષ 2008 લો.) (સ્વા.–ડ, પ્રશ્ન નં–08)

વર્ષ	સરેરાશ વાર્ષિક આવક (રૂ. 10,000)
2008	36
2009	40
2010	48
2011	52
2012	60
2013	80
2014	95

(જવાબ : 100, 111.11, 133.33, 144.44, 166.67, 222.22, 263.89)

2. નીચેની માહિતી પરથી વર્ષ 2008ને આધારવર્ષ તરીકે લઇ અચલ આધારની રીતે સૂચક આંક શોધો. (સ્વા.–ઇ, પ્રશ્ન નં. – 04)

વર્ષ	ભાવ (રૂ.)
2008	32
2009	38
2010	40
2011	42
2012	45
2013	60
2014	65

(જવાબ : 100, 118.75, 125, 131.25, 140.63, 187.5, 203.13)

3. નીચેની માહિતી પરથી અચલ આધારની રીતે સૂચક આંક શોધો.

વર્ષ	ઉત્પાદન (ટનમાં)
2010	18
2011	30
2012	36
2013	40
2014	45
2015	72
2016	60
2017	54

(જવાબ : 100, 166.67, 200, 222.22, 250, 400, 333.33, 300 )

4. નીચેની માહિતી પરથી અચલ આધારની રીતે સૂચક આંક શોધો.

વર્ષ	વેચાણ (લાખમાં)
2010	12.5
2011	15
2012	18.4
2013	21
2014	25
2015	30.2
2016	31

(જવાબ : 100, 120, 147.2, 168, 200, 241.6, 248)


ઉદાહરણ : 2 છ ખોરાકી વસ્તુઓનાં વર્ષ 2014 અને 2015માં એકમદીઠ ભાવ (રૂ. માં) નીચેના કોષ્ટકમાં દર્શાવ્યા છે. 2014ના વર્ષને આધારવર્ષ તરીકે લઇ ખોરાકી વસ્તુઓના ભાવનો સામાન્ય સૂચક આંક ગણો અને આ ખોરાકી વસ્તુઓના ભાવમાં સમગ્ર રીતે કેટલો વધારો થયો છે તે જણાવો.

વસ્તુ	એકમ	વર્ષ 2014નો એકમદીઠ ભાવ (રૂ.)	વર્ષ 2015નો એકમદીઠ ભાવ (રૂ.)
બ્રેડ	પેકેટ	25	28
ઇંડા	ડઝન	30	35
ઘી	ટીન	375	380
દૂધ	લિટર	36	40
ચીઝ	કિલોગ્રામ	440	500
માખણ	કિલોગ્રામ	265	300

(જવાબ : સામાન્ય સૂચક આંક : 111.33, ભાવમાં વધારો : 11.33%)

1. બળતણને લગતી પાંચ વસ્તુઓનાં વર્ષ 2012 અને 2014 ભાવ (રૂ.માં) નીચે મુજબ છે. વર્ષ 2012ને આધારવર્ષ તરીકે લઇ બળતણની પાંચ વસ્તુઓના ભાવનો સામાન્ય સૂચક આંક ગણો અને આ બળતણની વસ્તુઓના ભાવમાં સમગ્ર રીતે કેટલો વધારો થયો છે તે જણાવો. (સ્વા. 1.1, પ્રશ્ન નં–04)

વસ્તુ	એકમ	વર્ષ 2012નો ભાવ (રૂ.)	વર્ષ 2014નો ભાવ (રૂ.)
વીજળી	યુનિટ	3	3.5
ગેસ	સિલિન્ડર	345	370
દીવાસળી	પેટી	1	1.5
કેરોસીન	લિટર	15	20
લાકડું	કિલોગ્રામ	12	15

(જવાબ : સામાન્ય સૂચક આંક : 126.45, ભાવમાં વધારો : 26.45%)

2. વર્ષ 2010ને આધારવર્ષ તરીકે લઇ 2012ની જુદી જુદી વસ્તુઓના ભાવ અંગેની નીચેની માહિતીનો ઉપયોગ કરી સામાન્ય સૂચક આંક શોધો. (સ્વા.– ઇ, પ્રશ્ન નં – 01)

વસ્તુ	એકમ	વર્ષ 2010નો ભાવ (રૂ.)	વર્ષ 2012નો ભાવ (રૂ.)
અ	કિવન્ટલ	110	120
બ	કિલોગ્રામ	50	70
ક	ડઝન	40	60
ડ	મીટર	80	90
ઇ	લિટર	20	20

(જવાબ : સામાન્ય સૂચક આંક : 122.32)

3. બળતણની પાંચ વસ્તુઓનાં ભાવનો સામાન્ય સૂચક આંક શોધો અને બળતણની વસ્તુઓના ભાવમાં સમગ્ર રીતે કેટલો વધારો થયો છે તે જણાવો.

વસ્તુ	એકમ	વર્ષ 2014નો ભાવ (રૂ.)	વર્ષ 2017નો ભાવ (રૂ.)
કોલસો	કિલોગ્રામ	24	30
કેરોસીન	લિટર	30	40
દીવાસળી	પેટી	3	4.5
ગેસ	સિલિન્ડર	690	740
વીજળી	યુનિટ	9	10.5

(જવાબ : સામાન્ય સૂચક આંક : 126.45, ભાવમાં વધારો : 26.45%)

4. વર્ષ 2012ને આધારવર્ષ તરીકે લઇ 2017ની જુદી જુદી પાંચ વસ્તુઓના ભાવ અંગેની નીચેની માહિતીનો ઉપયોગ કરી સામાન્ય સૂચક આંક શોધો.

વસ્તુ	એકમ	વર્ષ 2017નો ભાવ (રૂ.)	વર્ષ 2012નો ભાવ (રૂ.)
અ	ટન	2475	2200
બ	કિવન્ટલ	2100	1500
ક	કિલોગ્રામ	180	120
ડ	ડઝન	900	800
ઇ	લિટર	150	100

(જવાબ : સામાન્ય સૂચક આંક : 133)